MOJE „LEŚNE” I EKOTERAPEUTYCZNE KOMPETENCJE

  • certyfikowana instruktorka terapii Leśnej INFOM – Japonia (dr Qing Li), uczestniczka Sympozjum organizowanego przez International Society of Nature and Rorest Medicina w Tokyo – pierwsze centrum szkoleniowe terapii leśnej na świecie
  • przewodniczka terapii leśnej i kąpieli leśnych Instytutu Ekoterapii Relacyjnej dr Katarzyny Simonienko
  • przewodniczka Forest Therapy Institut– pierwsze takie szkolenie w Polsce
  • studia podyplomowe – biologia, przyroda (25 lat pracy w zawodzie nauczyciela)
  • współpraca z Centrum Terapii Las dr Katarzyny Simonienko i w ramach Instytutu Ekoterapii Relacyjnej
  • współzałożycielka Polskiego Towarzystwa Kąpieli Leśnych i Terapii Leśnej
  • od 2012 powołana przez Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych zasiadam w składzie Rady Naukowo Społecznej Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Lasy Elbląsko – Żuławskie” pełniąc rolę sekretarza
  • Od 2021 roku w składzie Rady Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej – pełnię funkcję zastępczyni przewodniczącego
  • współautorka książki „Ekopsychiatria. Jak bliskość natury wspiera naszą psychikę” – opracowanie zbiorowe, 2024 oraz książki
    „Razem z psem” 
  • „Pomaganie z perspektywy kynoterapii i dogoterapii – wybrane aspekty” – opracowanie zbiorowe, 2020
  • więcej w zakładce „O mnie”

Shinrin – yoku lub forest bathing (kąpiel leśna) to praktyka, która powstała w Japonii w 1982 roku jako część krajowego programu zdrowotnego mającego na celu zmniejszenie poziomu stresu. Nazwa shinrin – yoku wymyślona została przez Tomohide’a Akiyamę, którego ideą było powiązanie unikalnej praktyki łączącej wizyty w lesie z prozdrowotną ekoturystyką.

 Dr Qing Li, autor „Shinrin – Yoku. Sztuka i teoria kąpieli leśnych”, ekspert w dziedzinie medycyny leśnej, przypomina ideę spopularyzowaną przez amerykańskiego biologa E.O. Wilsona, która mówi, że ludzie odczuwają biologiczną potrzebę kontaktu z przyrodą, którą określa się mianem biofilii, co oznacza „miłość do życia i całego żywego świata”. Twierdzi on, że kochamy przyrodę, bo nauczyliśmy się kochać to, co umożliwiło nam przetrwanie. Bo naturę mamy w genach, stanowimy element świata przyrody, a jego rytm wyznacza rytm naszego życia. Kiedy spacerujemy po lesie i doświadczamy go wzrokiem, słuchem, węchem, smakiem i dotykiem, dostrajamy się do cyklu natury.

W Korei, Japonii – shinrin-yoku to prężna gałąź medycyny z własnymi centrami zdrowotnymi, specjalnie opracowanymi szlakami.

ANFTI (Associations of Nature and Forest Therapy Guides and Programs) kąpiele leśne określa jako zanurzanie zmysłów w substancji o szczególnych właściwościach – oceanicznej atmosferze obszarów leśnych. Opracowane w książce „Kąpiele leśne”, wspólnie z ANFTI, którego Clifford jest założycielem, informacje opisują naturę terapii leśnej, stosowanej w Ameryce Północnej zamiennie z kąpielami leśnymi i shinrin – yoku. Jego zdaniem istnieje jednak subtelna różnica między nimi, która polega na tym, że praktyka terapii leśnej służy określonemu celowi, więc prowadzona być powinna przez wykwalifikowanego przewodnika

A JAK JEST W POLSCE?

W roku 2024 Polskie Towarzystwo Kąpieli Leśnych i Terapii Leśnej opracowało definicje


Kąpiel leśna (ang. forest bathing) oznacza praktykę zanurzenia się w atmosferze lasu przy pomocy wszystkich zmysłów wyprowadzoną z intuicyjnego poczucia, że przebywanie w lesie i chłonięcie jego atmosfery bogatej w fitoncydy oraz zmysłowy kontakt
z lasem wspierają zdrowie. Może praktykować ją każdy, nie musi (choć może) mieć ustalonej odgórnie struktury ani przewodników. Sugeruje bardziej swobodne przebywanie wśród drzew, pozbawione konkretnych oczekiwań i nastawione na czystą przyjemność i proces zanurzenia w lesie.

Terapia leśna (lasoterapia, ang. forest therapy) oznacza metodę umocowaną w licznych badaniach naukowych, opierającą się na tym, że wielopłaszczyznowy kontakt człowieka ze środowiskiem leśnym działa jako udowodniona naukowo profilaktyka medyczna, wspomaganie leczenia oraz rehabilitacja. Może składać się z różnych praktyk i aktywności podejmowanych w środowisku leśnym, budując całe programy terapeutyczne. Najczęstsze składowe to uważny spacer z zanurzeniem wszystkich zmysłów, aromaterapia, praktyki oddechowe, mindfulness, praca z wyobraźnią czy arteterapia. Prowadzona jest przez wykwalifikowanych przewodników (praktyków) terapii leśnej o zweryfikowanych kompetencjach. Nastawiona na poprawę zdrowia i/lub profilaktykę zdrowotną

Medycyna leśna (ang. forest medicine) oznacza specjalność medyczną badającą wpływ lasu na zdrowie ludzi, odnosi się do środowiska lekarskiego.

Definicje – na podstawie zebranych materiałów opracowała Katarzyna Simonienko, zaakceptowano przez Zarząd w składzie: Adam Markuszewski, Przemysław Węgłowski, Marzena Żachowska, Jacek Adamus oraz Radę Programową: Magdalena Kidoń oraz Katarzyna Rosińska. https://kapielelesne.pl/definicje/ z dnia 29.09.2024

KĄPIEL LEŚNA NIE JEST TOŻSAMA Z DOŚWIADCZENIEM EZOTERYCZNYM, SILVOTERAPIĄ, AKTYWNOŚCIĄ RUCHOWĄ CZY WYCIECZKĄ PRZYRODNICZĄ, CHOĆ ELEMENTY MOGĄ WYSTĘPOWAĆ

JAKIE KORZYŚCI MAMY Z DOŚWIADCZANIA LASU WSZYSTKIMI ZMYSŁAMI?

Już dwie godziny kąpieli leśnej pozwala odpocząć od technologii i zwolnić tempo, odstresuje i odpręży kierując myśli na to, co TU i TERAZ. Badania wskazują, że shinrin – yoku może:

  • obniżyć ciśnienie krwi (lub je znormalizować) i zwiększyć zmienność rytmu zatokowego
  • zredukować poziom stresu, obniża poziom kortyzolu i adrenaliny, wpływa hamująco na układ współczulny, odpowiedzialny za reakcje walki lub ucieczki
  • wywołać stan odprężenia, aktywizuje układ przywspółczulny, odpowiedzialny za odpoczynek i regenerację
  • poprawić stan układu krążenia i układu przemiany materii
  • obniżyć poziom cukru we krwi
  • poprawić zdolności poznawcze, w tym uwagę, koncentrację i pamięć
  • wspomóc chorych na depresję
  • obniżyć poziom niepokoju, przygnębienia, gniewu, zakłopotania
  • poprawić długość i jakość snu
  • osłabić lęk
  • podnieść próg bólu
  • dodać energii, poprawić samopoczucie, zwiększyć zdolność rozwiązywania problemów i kreatywność
  • pobudzić układ immunologiczny poprzez zwiększenie ilość liczby komórek NK (natural killers)
  • zwiększyć produkcję białek przeciwnowotworowych
  • pomóc stracić na wadze.

W obliczu niezwykłości lasu odrzucamy egoizm, zaczynamy myśleć o innych, odczuwamy wdzięczność. Zachwyt nad pięknem i zarazem oczywistą prostotą lasu, przypomina o tym, że jesteśmy częścią czegoś większego niż my sami.

CO TAKIEGO MA LAS, ŻE POMAGA W PROCESIE ZDROWIENIA?

To między innymi mikroorganizmy oraz produkty organiczne, którymi nasycone jest leśne powietrze. A czym większa bioróżnorodność lasu, tym większe bogactwo mikrobiotyczne.

  • Fitoncydy, naturalne związki chemiczne, które stanowią element systemu obronnego drzew przed bakteriami, owadami i grzybami. To one uczestniczą w procesie komunikacji między drzewami. Stężenie fitoncydów w powietrzu zależy od typu lasów, temperatury i innych warunków. W naszych drogach oddechowych działają bakteriobójczo i wirusobójczo, wspomagając walkę z infekcjami, wpływają ochronnie na komórki nerwowe, wspomagają pracę mózgu. Głównym rodzajem fitoncydów są terpeny i to właśnie je czujemy, nimi pachnie las. Najwięcej ich produkują drzewa zimozielone – sosny, świerki i inne iglaste.
  • Olejki eteryczne wpływają nie tylko na podniesienie odporności, ale też uczucie relaksu, wspomagając regeneracje po stresie, zwiększając subiektywne uczucie komfortu, odprężenia oraz rewitalizacji i zadowolenia.
  • Bioaerozol, czyli wyjątkowy, specyficzny mikroklimat wytworzony przez przyrodę – bakterie, fragmenty glonów, strzępki grzybów, zarodniki, pyłek, które  czekają na liściach, igłach, pniach, martwym drewnie, w glebie. To wszystko wpływa na układ autoimmunologiczny i nerwowy, pobudzając do działania neurony serotoninergiczne.
  • Mycobacterium vaccae – bakteria glebowa, z którą mamy do czynienie uprawiając ogródek, czy spacerując w lesie, pomaga walczyć z chorobami skóry wynikającymi głównie z autoagresji, wspiera nas w  depresji i stanach wyczerpania. Stymuluje układ immunologiczny, sprawia, że czujemy się szczęśliwsi.

Ponadto:

  • Powietrze, czyste i świeże, za które odpowiadają jony ujemne, których w lesie, przy wodospadzie czy po deszczu, spotkamy najwięcej.
  • Stopień nasłonecznienia, barwy i rozproszenie światła w lesie stanowią ukojenie dla naszych zmęczonych oczu, łagodzą niepokój.
  • Kształty dalekie od uporządkowanych przez człowieka, w tym fraktale (powtarzające się wzory), które dostrzeżesz w paprociach, liściach, wodospadach, chmurach, płatkach śniegu… Piękno fraktali polega na niekończącej się złożoności stworzonej ze stosunkowo prostych chaotycznych elementów. które mają własne wzory. Fraktale zawierają swoje własne wzory wzrostu. Bo może w przyrodzie wcale nie ma przypadków?

KĄPIEL W LESIE MOŻNA ZROBIĆ SAMEMU, MOŻNA TEŻ Z PRZEWODNIKIEM, a wtedy:

  • przejdziesz krok po kroku każdy ważny (moduły, opracowane, zbadane sekwencje) etap kąpieli leśnej
  • nie będziesz musiał kontrolować czasu i miejsca – on to zrobi za ciebie
  • aktywności, tzw. „zaproszenia”, metody i techniki, które będą ci zaproponowane, są potwierdzone naukowo, bezpieczne i skuteczne (mindfulness – uważne bycie Tu i Teraz, uwrażliwianie zmysłów, medytacje, ćwiczenia oddechowe, aktywności wyobrażeniowe, techniki relaksacyjne – trening autogenny Schultza, progresywna relaksacja mięśni Jacobsona, arteterapia, muzykoterapia, itd.), przewodnik powinien mieć kwalifikacje do ich prowadzenia
  • otrzymasz wsparcie w sytuacji trudnej emocjonalnie (tylko przewodnicy z dodatkowymi kwalifikacjami).

POLECANA LITERATURA

  • Simonienko K, Tryjanowski P., Murawiec S. i wielu innych ,Ekopsychiatria. Jak bliskość natury wspiera naszą psychikę opracowanie zbiorowe, 2024
  • Arvay C.G., Uzdrawiająca moc lasu, Wydawnictwo Vital, Białystok 2015A
  • Clifford M.A., Kąpiele leśne, Wydawnictwo Kobiece, Białystok2018
  • Dr Qing Li, Shinrin – Yoku. Sztuka i teoria kąpieli leśnych, Insiginis, Kraków 2018
  • Wohlleben P., Sekretne życie drzew, Wydawnictwo Otwarte, Kraków 2017
  • Wohlleben P., Nieznane więzi z naturą, Wydawnictwo Otwarte, Kraków 2017
  • Louv R., Ostatnie dziecko lasu, Wydawnictwo Mamania, Warszawa 2008
  • Louv R., „Kiedy wzywa nas dzicz. Jak więź ze zwierzętami może zmienić nasze – i ocalić ich – życie”, Mamania, Warszawa 2020
  • Simonienko K., Lasoterapia, Wydawnictwo Dragon, Bielsko – Biała 2021
  • Preuss A., Zaniewska D., Lasoterapia z dziećmi, Bielsko – Biała 2022, Dragon
  • Simonienko K., Nerwy w las, Sensus, Gliwice 2021
  • Roman P.C., Albertson – Wren J.R., Mindfulness dla dzieci. Poczuj radość, spokój i kontrolę, Sensus, Gliwice 2020
  • Palamer – Kabacińska E., Leśny A., Edukacja przygodą. Outdoor i Adventure Education w Polsce: teoria, przykłady, konteksty, Fundacja Pracownia Nauki i Przygody, Warszawa 2001
  • Godawa J. „Zielona inkluzja, czyli o relacji człowieka z przyrodą, outdoor education i leśnej bajce”, Uniwersytet Śląski, Katowice 2021
  • Macy J., „Świat we mnie, ja w świecie. W stronę planetarnego przebudzenia”, Wydawnictwo Współbycie, Warszawa 2024
  • Roszak T., „Ekopsychologia. Przywracanie Ziemi. Uzdrawianie umysłu”, Oficyna Związek Otwarty, Warszawa 2025
  • Wahl J., „Być lepszym dla siebie i świata. Terapia Skoncentrowana na Współczuciu”, Sensus, Warszawa 2024
  • Murawiec S., Tryjanowski P., „Ornitologia terapeutyczna. Ptaki – zdrowie – psychika”, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań 2021

„Można leżeć na moście i patrzeć, jak przepływa pod nim woda. Albo biegać i brodzić w czerwonych botach po mokradłach. Albo zwinąć się w kłębek i przysłuchiwać się, jak deszcz pada na dach. Bardzo jest łatwo miło spędzać czas”

Tove Jansson „Dolina Muminków w listopadzie”